ستون نویس نیویورک تایمز دیوید سنگر در مقاله ای به این موضوع پرداخته است :

وقتی سپتامبر گذشته دولت ایران در مورد خبر ساخت سازه غنی سازی اتمی نزدیک به یک پایگاه نظامی در قم غافلگیر شد ، رهبران ایران اصرار داشتند که آنچه چاره دیگری نداشته اند : با تهدید هایی که از چپ و راست متوجه سازه های غنی سازی اورانیوم ایران بود می بایست خیلی نادان می بودند اگر آن را علنی می کردند.

حالا تصور کنید شگفت زدگی بازرسان اتمی را وقتی که تقریبا دو هفته قبل خبر شدند که ایران تقریبا همه محموله اورانیوم غنی سازی شده با درصد پایین خود را به یک سازه روزمینی منتقل کرد.این کار مثل این بود که به قول یک مقام رسمی ، برویش یک علامت سیبل نقاشی کرده اند.

چرا ایران باید چنین خطر بزرگی کند؟

این موضوع بحث پرشوری میان بسیاری از کسانی ست که سعی می کنند فعالیت های ایران را رمزگشایی کنند.تئوری ها از عجیب تا احمقانه متغیر اند : بر طبق یکی شان ، ایران در واقع اسرائیل را تحریک می کند که ابتدا او دست به حمله بزند.تئوری دیگر این ست که ایران سعی در افزایش تنش ها با غرب دارد تا از این طریق بتواند در مذاکرات چانه زنی کند.ساده ترین تئوری که مقبول دولت اوباماهست این ست که ایرانی ها ابزار نگهداری سوخت رادیو اکتیو را ندارند و برای همین مجبور شده اند همه چیز را جا به جا کنند.

این بحث ها بازتاب دهنده عمق تناقضاتی ست که در اهداف رهبری به شدت انشقاق یافته ایران دیده می شود.از اکتبر که ایران به شکل اصولی با صادرات بخش عمده اورانیوم اش به خارج از کشور برای غنی سازی و استفاده در مقاصد پزشکی ابراز موافقت کرد سلسله رفتار های توجیه ناپذیری رخ داده است. احمدی نژاد از استقبال تا پا پس کشیدن از این طرح پیش رفت.ایران اعلام کرده است که به زودی ده واحد غنی سازی دیگر می سازد – کاری که توانایی انجام اش را ندارد.ایران اعلام کرده است که تمام سوالات ماموران آژانس در مورد احتمال فعالیت های مربوط به تسلیحات را پاسخ گفته است ، بازرسان آژانس می گویند که از میانه سال ۲۰۰۸ هیچ پاسخی از ایران دریافت نکرده اند.

پس در حالی که واشنگتن و متحدان ش سخت مشغول ارزیابی توانایی فنی ایران هستند هنوز در فهم مقاصد سیاسی ایران دچار مشکل هستند. باوجود شواهد فراوان که اسرائیل و ایالات متحده به برنامه اتمی ایران رسوخ کرده اند – دانشمندان اتمی را قاپ می زنند ، از داخل سازه های اتمی عکس می گیرند و به اطلاعات اتمی بروی کامپیوتر ها دست اندازی می کنند – آنها هنوز مطمئن نیستند که آیا ایران به دنبال بمب اتمی ست ، یا به دنبال توانایی تولید ش است یا تنها ظاهرسازی از این توانایی ! همانطور که یکی از مشاوران ارشد اوباما سال گذشته گفت : ما سابقه سی ساله ای در فهم غلط این ها ( دولت ایران ) داریم.

چیزی که عامل این همه گمانه زنی بود یک جمله  در گزارش معمولا خشک و خالی آژانس بین المللی انرژی اتمی بود.گزارش می گوید در ۱۴ فوریه با حضور بازرسان آژانس ، ایرانی ها همه ۴۳۰۰ پاوند اورانیوم غنی شده با درصد پایین شان را به سازه ای کوچک منتقل کردند که اعلام شده برای غنی سازی به بیست درصد خلوص با مقاصد پزشکی استفاده می شود. ( برای ساخت سلاح خلوص می بایست به ۸۰ تا ۹۰ درصد برسد که این نیازمند جهش کوچکی در بعد فنی ست )

در سطح قضیه ، این حرکت هیچ معنایی نمی داد . ایران هرگز برای منظوری که اعلام کرده ، خوراندن این همه ماده اولیه به راکتوری فرسوده در تهران برای ساخت ایزوتوپ های پزشکی ،نیاز به این همه اورانیوم ندارد.به علاوه این ذخیره اورانیوم اکنون در فضای باز است ، جایی که یک حمله هوایی ، یا حتی یک سانحه یا آتش سوزی ساختگی هم می تواند به نابودی ش بیانجامد.

مقامات امریکایی و اروپایی چیز زیادی در موردش نمی گویند چون پاسخ به این گمانه زنی ها نیازمند پاسخ به سه موضوعی ست که مهم ترین سرفصل های رابطه ست :اینکه ایا اسرائیل به تاسیسات اتمی حمله می کند و آتش جنگ منطقه ای را فروزان می کند ، اینکه آیا هنوز زمان کافی باقی مانده که از طریق تحریم و دیپلماسی مسیر اتمی ایران را منحرف کرد ، و اینکه به واقع چه کسی ایران و پروژه اتمی اش را در کنترل دارد. یک مقام دولتی ارشد که مسایل ایران را مطالعه می کند بعد از گزارش هفتگی که این موضوع را منعکس کرده بود می گوید «هیچ توضیح فنی ( برای این اقدام )‌وجود ندارد پس می بایست یک انگیزه ای از انجام ش باشد»

عجیب ترین گمانه زنی – که قوی ترین شان هم هست و مرتب هم تکرار می شود – این ست که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با این کار اسرائیل را دعوت به حمله به این تاسیسات می کند تا با قرارگیری در موقعیت جنگی ایران را که هشت ماه پس از انتخابات با تظاهرات میلیونی معترضان به حکومت روبرو بوده دوباره متحدکند. همانطور که یک مقام ارشد اروپایی پنج شنبه گذشته گفت یک حمله اسرائیلی «بهترین چیزی» ست که می شود به حاکمیت ایران هدیه داد چرا که همه ایرانیان را در مقابل یک دشمن ملی متحد می کند.

این می تواند به بهانه جویان ایرانی موضوعی به دست بدهد تا با استناد به آن بازرسان آژانس را اخراج کنند و پیمان منع سلاح هسته ای که امضا کرده اند را ملغی کنند. چنین عملی ایران را دقیقا در موقعیت کره شمالی قرار می دهد : آزاد برای ساخت سوخت یا بمب بدون مزاحمت بازرسان.

دیگران به خصوص بعضی مقامات واشنگتن می گویند که این تئوری را معتبر نمی دانند. آنها استدلال می کنند که ایران تلاش بی پایانی برای حفظ اورانیوم اش تا به امروز انجام داده است. «من قویا به این موضوع که ایرانی ها به هدف تحریک اسرائیل این کار را کرده اند مشکوک ام»این را کنت پولاک محققی که در موسسه بروکینگز فعالیت می کند می گوید که اخیرا در یک شبیه سازی نشان داد که در صورت حمله اسرائیل به تاسیسات اتمی ایران چه اتفاقاتی ممکن است بیوفتد. « چنین واقعه ای برای ایران موجب تحقیر خواهد بود» ایران ناگزیر به تلافی جویی ست و روند اوضاع به جهتی خواهد رفت که هیچ کس قادر به پیش بینی اش نخواهد بود.

آقای پولاک از دسته افرادی ست که توضیحی دیگر برای رفتار ایران دارند : نمایش ستیزه جویی برای تسلیم نشدن. ایرانی ها اعلام کردند که از شرایطی که مذاکره کنندگان شان برای معاوضه ذخیره اورانیوم با محصول فرآوری شده برای مقاصد پزشکی به دست آورده بودند راضی نیستند.با منتقل کردن سوخت اورانیوم به سازه غنی سازی جدید ، آنها تهدید می کنند که همه ش را به سوخت با درجه خلوص بالا و مناسب مقاصد تسلیحاتی تبدیل می کنند و بنابراین ایالات متحده را زیر فشار می گذارند که باب مذاکرات را دوباره بگشاید.

اما ساده ترین تئوری که طرفدارانی هم برای خود دارد این ست که ایرانیان چاره ای دیگر نداشتند. سوخت در یک محفظه بزرگ مخصوص ذخیره شده بود. وقتی کسی دستور داده که برای غنی سازی بیشتر این مواد به خورد سانتریفوژ های قوی تر داده شوند مهندسان آن را به تنها نقطه ممکن منتقل کرده اند : سازه روزمینی. همانطور که یک مامور اطلاعاتی امریکایی می گوید « نمی شود این احتمال را کنار گذاشت که این یک گندکاری بوده باشد»

دلیل هرچه باشد مقامات نظامی همه توافق دارند که این لحظه ای وسوسه برانگیز برای اسرائیل است. دولت اوباما تمام تلاش اش را می کند که از عدم اقدام نظامی اسرائیل اطمینان حاصل کند.در هفته های گذشته ، مشاور عالی امنیت ملی و رییس ستاد مشترک ارتش به اسرائیل گسیل شده اند تا مطمئن شوند که بلایی که بر سر راکتور در حال ساخت در ۲۰۰۷ در سوریه رخ داد تکرار نمی شود.در آن واقعه ، اسرائیل کمترین اطلاعات را در اختیار ایالات متحده قرار داده بود.

خوب بعد از این خبر ، امروز ایهود باراک وزیر دفاع اسرائیل که با مقامات امریکایی ملاقات می کرد ، گفت که در مورد همه مسایل نیازی نمی بیند که با ایالات متحده هماهنگی کند! فرماندهان سپاه هم مرتب از غیر ممکن بودن حمله اسرائیل به تاسیسات اتمی می گویند و البته احمدی نژاد هم با حسن نصراله برای «یکسره» کردن مسئله اسرائیل هماهنگی می کند. آیا به واقع باید به خاورمیانه ای درگیر در یک جنگ تمام عیار فکر کنیم؟

خوب البته همان طور که برایش هم نوشتم ، خطاب نوشته من صرفاً وی نبود ، طیف فکری بود که او با صراحت از عقایدشان سخن گفته بود.

نکاتی کوچک در کامنت ش وجود داشت ، بهتر دیدم ، جدای از شتاب زدگی واضح نویسنده ، آنها را هم اینجا بنویسم:

.بر طبق سنت حسنه اسلامگرایان ، انتقاد باید «سازنده» باشد ، یعنی مثلا اگر کلمات غیر بهداشتی درش به کار رود ، اسم ش می شود «پراکنده گویی، غر و لند و خواندن آیه یاس» ، اگر تلاش نکنید به شیوه معمول اسلامگرایان ، بحث «علمی-با چاشنی اخلاق» کنید ، نامش می شود «زبان پر از کنایه و توهین». البته قضاوت اینکه نقد باید چه زبانی داشته باشد تا «شایسته پاسخ» شود ، با خوانندگان است. ولی تندترین نقد ها ، مادامی که شخصیت نقد شونده زیر سئوال نباشد ، همچنان اخلاقاً شایسته پاسخ گویی هستند.

.عباس عبدی ، که اتفاقاً از تحریمیان هم نبود ، بعد از شکست بالقوه درس آموز سوم تیر ، مقاله ای نوشت ، در مورد اینکه » چه کارهایی نباید کرد» . توهم اینکه همیشه استراتژی وجود دارد و در مملکتی با نام ایران ، جواب می دهد ، ظاهراً برای بعضی تبدیل به وسواس فکری شده است.

.زندگی در حباب تلفیقی اسلامی-شریعتیستی-اصلاح طلبی ، باعث می شود که مسایل نسبتاً مهم نادیده گرفته شود ، مانند اعتراض شیخ کروبی ، به جا به جایی میلیونی رای ها ، مانند اعتراف چندین مدیر عالی رتبه رییس جمهور پیشین ، به تقلب در انتخابات . اینها قابل درک است ، کافی ست از معادله اصلاح طلبی ، این واقعیات را حذف کنید ، تا جواب مسئله به دست بیاید. اما بد روزگار وقتی ست که خبری این چنین منتشر شود و سعی کنیم گردن را هم در برف فروتر کنیم. یعنی به نظر راقم کامنت ، مسئله خاتمی-نوری ، مهم تر از سخنان صریح رهبری ست؟ چرا راه دور برویم ،  یک امار منتشر شده که فکر می کنم در شماره ویژه اعتماد ملی بود ، خاتمی را در شهر ها با اختلاف فاحش از احمدی نژاد جلو می دانست ولی تفاوت در شهرهای کوچک ناچیز و در روستا ها ، احمدی نژاد با اختلاف واضح جلو می افتاد.(نظر سنجی ، فقط میان این دو نفر مخیر کرده بود رای دهنده را)فکر می کنیدچنین آماری منتشر حقیقت داشته باشد ، دسترسی تبلیغاتی به طیفی که می خواهید نظرشان را عوض کنید چقدر است؟

خوب حالا چند نکته جالب هم از کامنت های عماد خان داشته باشید:

1.من نوشتم :».تحریمیان ، با تندرو های داخل حاکمیت کجا توافق نظر کرده اند؟»

عماد جواب داد :»۱- تحریمیان با تندروهای درون حاکمیت توافق ندارند در حذف اصلاح طلبان؟»

(توضیح : بهترین چیزی که از احمدی نژاد می شود یاد گرفت این است که سئوال را با سئوال جواب بدهیم. تحریمیان ، از ترس جان بخش بزرگی شان اصلا نام و چهره ندارند ، تندروهای داخل حاکمیت ، توی روز روشن ، مانند رفتاری که دو دهه قبل اصلاح طلبان سابق و فاشیست های اسبق می کردند ، توی دوربین زل می زنند و دروغ سرهم می کنند. تصور اینکه اینها مثلا رای گرفته اند ، نماینده انتخاب کرده اند ، کنوانسیون گذاشته اند ، «اجماع» کرده اند که مظلوم های دوم خردادی را اوت کنند ، یک خورده … تخیلی ست)

2. بحث شیرین مرغ و تخم مرغ ؛ استدلال که پایش لنگ شود ، بهتر ست با سوی مقابل تان یاد آوری کنید چقدر «گناه کار» است ، بلکه بیاید و استغفار کند.

عماد می نویسد » – گیرم که استدلال های مشوش و پراکنده شما درست باشد، فکر کنم جایی آن ها را شنیده ام (!) راستی آیا چنین استدلال هایی نبود که منجر به روی کار آمدن احمدی نژاد شد؟»

یعنی من اگر حاضر نشدم به یک کاندیدا لال ( از نظر سیاسی)  و با حکم حکومتی بنده ولایت شده رای بدهم ، و برایم هاشمی نماینده تمام نمای چیز هایی ست که در این نظام خراب است ، منجر به تکدر خاطر شما شده ام؟ اصولاً با خودم تمرین کرده ام که از پیامد های حضور احمدی نژاد به سر کسی غر نزنم. ولی انصاف هم چیز خوبی ست ، اگر استدلال شما منصفانه است ، پس «آیا لزوم التزام علمی به ولایت فقیه فاشیست های سابق نبود که کاندیداهای بالقوه مورد نظر من را در طول سه دهه به تدریج از صحنه سیاست ایران حذف کرد؟ «یا سن تان قد نمی دهد ، یا روی تان نمی شود یا تجاهل عارف می کنید ولی مقاله ماندنی «خودی – غیر خودی» سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی را به یاد نمی آورید؟ چه کس مقصر است؟ 17میلیونی که به احمدی نژاد رای دادند(چون گزینه دیگر نداشتند؟) من که رای ام را نشان شهروندی ام می دانم و خرج بازی حقیر سیاسی – اقتصادی هاشمی – اصلاح طلبی ِ فصلی نکردم؟ عقبه فکری شما که امثال من را ناخودی می داند؟

3.عماد من را «دوست تحریمی»خطاب کرده است ، این هم از جنس تعارفاتی ست که نبودشان در نوشته اولیه من ، هضم ش را برای عماد سخت کرده بود. ما دوست نیستیم ، هم وطن هم نیستیم ، هم زبان هستیم ، و از بد روزگار ، بر سر مسئله ای توافق نداریم ، هیچ گاه هم لازم نخواهد شد که دوست شویم تا بتوانیم بر سر مسئله ای مجادله کلامی کنیم. در ادامه تعارف ش ، عماد از گروهی که تقریبا ً همه قلم بدستان امروزین ، توافق دارند که نه حزب هستند و نه جریان فکری ، می خواهد که «راهکاری با هدف های میان مدت و عینی ترسیم کنند.» انگار هیچ عاملی مخلی مانند حضور گسترده نظامی ایالات متحده در چهار سوی مرز های ایران ، مناقشه حیاتی اتمی ایران ، رابطه تیره ایران با قدرت های منطقه در اطراف مان نیست ، و هیچ ترمزی همچون ریاست یک متهم و متقلب بر مسند مجری انتخابات وجود ندارد و ما فقط کافیست یک «نقشه راه» برای رسیدن به کاخ خیابان پاستور بکشیم.

4.من از تجربه شخصی ام با مردم کوچه و خیابان نوشتم ، عماد برایم نوشت» آرزوهای خود را در قالب واقعیت بازگو نکنید.» من هرگز آرزو نکردم ، به جز اینکه «آرزو دارم که خاتمی ، شده با حکم حکومتی تایید صلاحیت شود» . عماد علاوه بر اینکه دقیق نمی خواند ، برای من هم آروز بافی می کند ( دستش درد نکند ، خودم بلد نبودم)

5.عماد من را به کتاب هایی در زمینه «گذار به دموکراسی» ارجاع داده است ، بی شک در اولین فرصت سعی می کنم کتابی که دکتر بشیریه نوشته را نگاهی بیاندازم ، ولی در این فرصت می شود از عماد خواست توضیح بدهد که «من می گویم نر است و توی می گویی بدوش؟»

استدلال من ساده بود ، ساده ترش می کنم : گذار به دموکراسی ، در ملیویی سیاسی ایران ، اصولا یک جور ژست روشنفکری ست ، به نظر شما ، اینکه یک دولت پارلمانتاریست ، تبدیل به ولایت مطلقه فقیه شود ، اسم ش پیشرفت در دموکراسی ست؟

مدعای من این است ، که انقلاب ایران قدمی بزرگ در معکوس کردن تمامی تغییراتی بود که در ساخت سیاسی مملکت به جهت افزایش درجه سیاسی ش رخ داده بود. برای من پراگناتیست ، «اهداف انقلاب» بی معنی ست ،»نتیجه» یک حکومت شبه فاشیست – شبه اسلامیست هست که دموکراسی را ارزشی متناقض فرهنگش می داند. از سوی دیگر ، بدنه اجتماعی ، به هیچ وجه دموکراتیک تر از مثلا 30 سال گذشته نشده است ، کافی ست ببینید که نماد همه چیز های بد از دید عماد ، رقمی نزدیک به رییس جمهور به مدعای عماد «دموکرات» رای می آورد ، اگر این برای فهم مسئله کافی نیست ، نگاه کنید که پیشنهاد پنجاه هزار تومانی شیخ کروبی ، چقدر رای آورد، اگر لطف برادران سپاه نبود، فکر کنید چه معمایی می شد انتخاب میان دو شیخ.

گذار به دموکراسی ، چه از راس حاکمیت شروع شد چه از لایه های زیرین اجتماعی ، مستلزم اسباب و مقدماتی ست ، عماد نشان دهد که کدامین ش در ایران امروز فراهم هست

6.با تشکر از توصیه اندیشمندانه نویسنده بزرگی که خودش را دوست من می داند ، باید توضیح بدهم برای بار هزارم ، که من به عنوان یک تحریمی ، نقد را نه تاکتیک نه استراتژی می دانم. اصولاً نوشته ام را نقد ننامیدم، عماد چنین عنوانی به آن داد ، لابد «نقد مخرب». اینها صرفا ً تندنویسی های مسایلی دم دست ذهن بود. پس اگر برایش پاسخی نمی یابید ، نیازی نیست پاسخی هم به آن بدهید ، منتظر » نقد سازنده » از فردی دیگر شوید.

موفق باشید