قطب نمای اخلاقی

این مطلب جناب عبدی ، من را به یاد داستانی انداخت که چند ماه پیش اتفاق افتاد :

در بحث با یکی از دوستان ، برای اینکه نشان دهم از جامعه امروز ایران ، انتظار واکنش در مقابل هر گونه فساد اخلاقی ( که لفظ بهداشتی بد اخلاقی را خاتمی چی ها برایش اختراع کردند) بیجاست، گفتم که فکر می کنم مردم اصولاً قطب نمای اخلاقی شان را گم کرده اند ، منظورم این بود که میان عامه هیچ طبقه یا الیتی واجد صلاحیت اخلاقی نیست. بعد از پس که خود متشکر هستم ، فکر کردم عجب لفظی اختراع کرده ام ، خیلی خوشمان آمد .

چند مدتی بعد در یک مقاله انگلیسی لفظ Moral Compass را دیدم.فکر کردم که لابد افکار من در هوا منتشر شده که به ایشان ترجمه شده رسیده. و با یک جستجوی ساده ، متوجه شدم اصولا ً این لغت متاسفانه قبلاً اختراع شده ، بد شانسی ست دیگر.

سوای از شوخی ، حدس من این ست که نبود این جهت یابی درست اخلاقی ، برای یک جامعه فاجعه ای عظیم است. برای از دست دادگان این حیثیت اجتماعی ( جهت نمای اخلاقی جامعه بودن ) هم مسئله ای ست که نمی دانم چطور باید حلش کرد.

در بافت جامعه سنتی ایران ، به درست یا غلط ، روحانیون اسلام ، دارای جهت گیری اخلاقی بوده اند ، فارغ از اینکه این جهت گیری ها انگیزش سیاسی و مالی داشته است یا نه ، مهم واکنش مردم بوده است : داستان هاست از فریاد وا اسلاما سردادن و مردم به سر دویدن. امروزه روز ، ظاهراً روحانیت حنایش برای خودش هم رنگ ندارد.باور نمی فرمایید ، به جشن نیکوکاری که توسط یک بنیاد روحانی مدیریت می شود بروید ببینید هدایای مردم چقدر است.

قشر تحصیلکرده ، بخش دیگری بود که از زمان ورود دانشگاه به کشورمان و بنا به حس غریزی مردم ، بابت بهینه کردن هر زمینه فعالیتی با علم مدرن ، دارای اعتبار اخلاقی شد.می توان خیالپردازی کرد که دهقانان با دیدن روش های کشت و کار «آقای مهندس» و درک راحتی مدرن ، بعد از مقاومت های اولیه ، به وی اعتقاد پیدا کرده اند و بر طبق نظریه میمتیک های داوکینز ( بعداً در موردش خواهم نوشت) داخل ذخیره کنش های اجتماعی شان شده است.  این بخش از اجتماع هم ، یا به دلیل تغییرات اساسی در شیوه پذیرش اش ( کنکور ، نظام آموزشی پایه «اسلامی» ، هسته های گزینش …) و همینطور به دلیل روزمرگی ، به راهی رفته است که نه خودش حاضر به جهت گیری اخلاقی ست و نه حتی اگر چنین کند ، برای عامه دارای ارزش اخلاقی ست.

از میان قشر تحصیلکرده ، پزشکان البته ، جایگاهی بسیار خاص دارند ، به دلیل تجربه دسته اول در این بخش ( که شاید یک زمانی از آن برایتان نوشتم) می توانم از هر دو سویش برایتان بگویم: اعتباری که هنوز به صورت جرقه ای دیده می شود و دیدگاهی که از «پزشکان برجساز» میان جمعیت شهری شکل گرفته است.

می توان نشست و لایه های دیگری از اجتماع را یافت که به همین سرنوشت دچار شده اند ( ازدست دادن حیثیت اجتماعی) ، ولی دور شدن از بحث اصلی ست:

قضاوت اجتماعی واکنشی ست که فراتر از نظر فردی ، در قبال مسئله ای که از دید مردم «عمومی» محسوب شود ، شکل می گیرد. فرض من این است که چنین قضاوتی ، متاثر از «قطب نماهای» اخلاقی ست. در جوامع مدرن می توان مثال های زیادی یافت، مثلا ً بچه دار شدن دختر هفده ساله خانم پیلین ، مسئله ای»عمومی» می شود برای جامعه امریکا، به دلیل اینکه تفکر ایشان قرار ست که حاکمیت را به دست بگیرد. طلاق سارکوزی و دوست دختر بازی اش با یک سوپر مدل ، مسئله ای «عمومی» می شود به این دلیل که ایشان می بایست بتوانند که زندگی با ثباتی را هدایت کنند تا به کار مدیریت دولت برسند.

متاسفانه این قضاوت جمعی در جامعه ایرانی امروز ، یا شکل نمی گیرد ، یا اگر می گیرد هیچ جا اثری از آن باقی نمی ماند ، حاکمیت از بیان شدن آن بسیار هراس دارد.

در رسوایی اخلاقی دانشگاه زنجان ، در مدرک تقلبی جناب وزیر و در دهها مورد دیگر ، احتمالا ً خلاء نبود این قضاوت و جهت گیری اخلاقی جامعه است که عده ای شارلاتان را جری می کند قضیه را وارونه کنند و به دفاع از رسوا شده بپردازند به جهت اثبات وفاداری به نظام .نمونه هایش فراوان است و نیازی به یادآوری نیست.

به هر صورت ، من حدس ام این است که قطب نمای اخلاقی مردم ما ، گم شده است.شما چطور؟

Advertisements

2 responses to this post.

  1. salam
    hamchenan montazer
    ghesmat 3 majara haye pomb benzim hastim

    :d

    پاسخ

  2. بسیار خوب قربان ،
    ولی تضمینی نیست که به این زودی ها رخ بدهد ها.
    داستان assholism اما در همه جای وطن پرگهر رخ می دهد هر روزه، سعی خواهم کرد بیشتر بنویسم

    پاسخ

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: