رویارویی با ایران

دیروز از خواندن کتاب «رویارویی با ایران» فارغ شدم.

نویسنده کتاب پروفسور علی انصاری ، استاد دانشگاه سن اندروز اسکاتلند هست. این کتاب در سال ۲۰۰۶ نگارش شده است و تقریبا از اولین کتاب هایی ست که مدرسین غربی با مهم شدن موضوع «ایران» شروع به نگارش اش کردند. در توصیف کتاب از سوی منتقدین آمده است که این یکی از بهترین کتاب های شروع شناخت ایران در عرصه بین الملل است. سو تیتر کتاب نشان می دهد که در همان سال ۲۰۰۶ که اوج درگیری های مذهبی فرقه ای در عراق ، باعث تشکیک خیلی ها در حمله به عراق شده بود ، دکتر انصاری موضوع اصلی خاورمیانه را ایران می دانسته.

کتاب با یک مقدمه بسیار خوب و سیر منطقی از اولین آمریکایی در ایران شروع می کند.  مورگان شوستر که به ایران آمد تا از خرابه های قاجاریه ، یک دولت مدرن تشکیل بدهد. در کتاب های محققین غربی امروزه این باور تقویت می شود که در ابتدا ایرانیان به ایالات متحده به عنوان یک نیروی ضد استعماری نگاه می شد. مبنای این استدلال هم سمپاتی و سیاست جلب حمایت دکتر محمد مصدق در اوج درگیری با استعمار کهنه انگلیس است. البته این واقعیت دارد که دولت ایالات متحده در پارادایمی متفاوت از «اروپای کهن» ( تعبیر از خود کتاب است ) به دنیا نگاه می کرد ولی خرابی های جنگ جهانی دوم و قدرت گیری جماهیر شوروی، ناخواسته یک نقش امپریالیستی برای آمریکا تراشید که اروپا توان پیگیری ش را نداشت. به هر حال در این کتاب جزییات رابطه ایران و امریکا از ابتدا به خوبی بررسی شده و نگاهی منصفانه به کودتای بیست و هشتم مرداد سی دو ارایه شده است. برای بسیاری از ایرانیان ، رابطه ایران و امریکا از این تاریخ شروع می شود : یکی از دو نقطه حضیض این رابطه.

در توصیف تاریخ معاصر ایران زمین ، دکتر انصاری دیدی بی طرفانه و بسیار باریک بین دارد. جزییاتی که توصیف ش برای خواننده غربی می تواند بسیار دشوار و گمراه کننده باشد با وجود وسواس در خلاصه ماندن به خوبی تبیین شده است. از این نظر این کتاب یک نمونه عالی از کار آکادمیک در زبان انگلیسی ست. در مجموع ارجاعات تاریخی کتاب متقن ، دقیق و با پرهیز از منابع متزلزل یا مشکوک است. مواردی که روایات مورد تشکیک به عنوان پایه توصیف مصرف شده باشند بسیار انگشت شمارند و از این نظر خواننده می تواند مطمئن باشد که با روایتی از «واقعیت» روبرو ست. تنها دو مورد از ارجاعات برای من بسیار شگفت انگیز بود. یکی در توصیف گروگان گیری سفارت آمریکاست که پروفسور انصاری می نویسد امروزه هیچ شکی نیست که عناصری از اشغالگران سفارت با استخبارات عراق در ارتباط بودند و در حقیقت به تحریک عراق دست به این عمل زدند تا بهانه لازم برای صدام حسین و جنگ ش به دست بیاید. من در هیچ جای دیگری با اسنادی برای این ادعا روبرو نشده ام و در حقیقت کل ادعا ، هرچند بسیار جالب است ، ولی برایم اثبات نشده است. مورد بعدی به اشاره ای ست که در سال های اخیر ( بدون اعلام سال دقیق ) در کتاب نوشته شده که وزارت اطلاعات ایران در یک نظرسنجی متوجه شده است که تنها ۲۵درصد مردم ایران مذهب را عاملی تعیین کننده در زندگی خود می دانند. این رقم شگفت آور است و تنه به سکولار ترین کشور های اروپای غربی می زند. در این مورد طبیعی ست که نشود رفرانسی برای موضوع آورد ولی بسیار کنجکاو کننده بود.

مناقشه برانگیز ترین موضوع تاریخ روابط ایران و امریکا از دید کتاب دارای یک مشکل اساسی ست : هر طرف یک واقعه را اساسی می بیند. ایرانیان هنوز حاضر نشده اند که نقش کرمیت روزولت و دولت ایالات متحده در سقوط دولت مصدق را نادیده بگیرند ، حتی عذرخواهی رسمی دولت ایالات متحده هم ظاهرا با اینکه با اهداف سیاسی و نزدیکی به دولت خاتمی بود، از نظر ایرانیان کافی نبوده است. در سوی دیگر هم امریکاییان آسیب زننده ترین واقعه را گروگان گیری ۴۴۴روزه می دانند، این در حالی ست که اکثر ایرانیان آن واقعه را تنها یک تصفیه حساب با گذشته به حساب می آورند : این به کودتای ۱۹۵۳ در. در بخش های پایانی کتاب ، توصیف بسیار دقیقی از مراتب به قدرت رسیدن جنبش اصلاح طلبی نگارش شده که خواندن ش برای هر ایرانی می تواند یادآور روزهای تلخ و شیرین باشد. از نقاط قوت این روایت ، اشاره دقیق به نقطه ای ست که کودتای خزنده شکل گرفت : انتخابات مجلس هفتم. نقش دولت امریکا و اروپا در سکوت کامل و ایزوله کردن یک کودتای نیمه نظامی- نیمه شورای نگهبانی ، از دید نویسنده کتاب ، عامل اصلی جری کردن تندرو ها و سپاهی ها برای نمایش هایی که نام انتخابات را بروی ش گذاشتند در سال های بعد شد. کتاب همین طور به انتخابات نهم ریاست جمهوری هم دیدی قابل تقدیر دارد. مطابق قرائت اپوزیسیون سابقا حکومتی ، این انتخابات سالم و رقابتی بود ، برای همین در پایان ، ایشان هیچ راهی نداشتند جز اینکه در تفسیر نتایج به راه مفسرین غربی بروند : اینکه مردم ایران دیوانه اند و مجنون وار ، در مسیر سیاسی زیگزاگ می کنند، گهی به سوی اصلاح طلبی و گاهی هم به رادیکالیسم. دکتر انصاری مدعی ست که این روایت باعث می شود که هیچ برداشت صحیحی از دینامیسم ملتی که مطابق نظر ایشان بسیار در درک مفهموم «ملیت» خود پیشرفته اند ، تصوری نسبتا روشن از «ایران» و مختصات سیاسی ش دارند ، دارای فرهنگی چیره در منطقه هستند و پیشینه ای امپریالیستیک دارند، نداشته باشیم. در حالیکه با توجه به نوع تقلبی که در دور اول انتخابات رخ داد به راحتی می شود دید که جریان اصلاح طلبی شکست خورد و نه ایده اصلاح. این کتاب می توانست یک «واقعیت سنجی» عالی برای جناح سیاسی باشد.

برداشت پایانی کتاب نیز با توجه به اینکه کتاب پیش از تحولات شگرف سال گذشته در ایران نگاشته شده است جالب است. اما نوشتن ش احتمالا باعث از میان رفتن انگیزه خواندن این کتاب ۲۸۰ صفحه ای می شود.

صفحه دکتر انصاری

Advertisements

2 responses to this post.

  1. Posted by دكتر فاوست on اکتبر 10, 2010 at 19:45

    هيچ راهي هست كه كسي داخل ايران بتونه اين كتاب را بخونه؟

    پاسخ

    • خیر قربان ، نسخه الکترونیکی کتاب را ندیده ام ، اما اگر هم باشد نیازمند جلب موافقت نویسنده است. یک پیام برای نویسنده فرستاده ام و منتظر پاسخ هستم.
      در وجه دیگر بسیار ناراحت کننده هست که چنین منابع مفیدی از دسترس اکثریت مردم ایران دور است.

      پاسخ

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: