Posts Tagged ‘سم هریس’

بر لبه مرگ، درباره Near Death Experience

سم هریس


لازم نیست زیاد در حلقه های روحانی بگردید تا با کسانی که مطلقا مسحور تجربه های نزدیک به مرگ یا NDE شده اند مواجه بشوید. این پدیده را چنین تعریف می کنند:
از جمله وقایعی که زیاد در این حالت گزارش شده حس خوشی و آرامش است. حس بیرون از بدن بودن و وقایع اطراف را از خارج از بدن نظاره کردن. بعضی اوقات پایان همه گونه درد و دیدن یک نور در انتهای تونلی تاریک. حس ارتباط داشتن با موجودی نورانی. ملاقات با انسان های درگذشته. مرور تمام زندگی و گاه به قضاوت نشستن اش. تعلق داشتن به حریمی دیگر. و در نهایت، با اکراه به بدن خود بازگشتن.

چنین تجربه هایی ست که باعث شده مردم باور کنند که آگاهی از مغز انسان مستقل است. متاسفانه اما، این تجربه های در میان فرهنگ های مختلف، متفاوت است و هیچ ویژگی مشترکی میان همگی شان وجود ندارد. اگر واقعا تجربه ای از ماورا در میان باشد دست کم بایستی گزارش ها حاوی مشخصاتی یکسان باشند. تجربه یک هندو با تجربه یک مسیحی نبایستی تفاوت داشته باشد یا مثلا تجربه یک فرد که در شمال هند زندگی می کند با کسی که در جنوب ساکن است نبایستی فرق کند. از این بدتر اینکه تنها ۱۰ تا ۲۰ درصد از افرادی که تا یک قدمی مرگ پیش رفته اند چنین تجربه هایی داشته اند.
مشکل اصلی اما این است که اکثریت کسانی که از این تجربه ها حرف می زنند *واقعا نمرده اند*. در واقع بسیاری شان حتی در خطر مرگ واقعی هم نبوده اند. و آنهایی که در یک وضعیت اورژانسی پزشکی واقعی مثل ایست قلبی تجربه خارج از بدن را گزارش کرده اند، فعالیت مغزی شان کاملا متوقف نشده است. نمی شود که مغز از فعالیت بیوفتد و بعد دوباره زنده بشود بنابراین امکان ندارد که مغز این افراد کاملا خاموش شده باشد.
بسیاری از طرفداران تئوری NDE می گویند که در زمانی که از بدن خارج شده اند تجربه های یگانه ای دشته اند مثل اینکه جراحی خودشان را دیده اند یا اینکه از رازهایی که اقوام شان با یکدیگر در میان گذشته اند با خبر شده اند. البته که چنین گزارش هایی همیشه در مظان اتهام خود فریبی، اگر نه کلاه برداری، اند. اما به فرض که چنین قابلیت هایی وجود داشته باشد تنها نشان می دهد مغز دارای قابلیت تله پاتی یا آینده نگری است و زندگی پس از مرگ را اثبات نمی کند. چرا؟ چون تا زمانی که نتوانیم اثبات کنیم که مغز این افراد از فعالیت ایستاده بوده، می بایست نقشی برای مغزشان در این زمینه قایل بشویم.

برای اینکه استقلال آگاهی از مغز را اثبات کنیم می بایست به دنبال موردی بگردیم که فعالیت مغزی کاملا  متوقف شده باشد و فرد تجربه NDE داشته باشد. ندرتا چنین مواردی داریم. یکی شان پم رینولدز هست که برای اینکه جراحان بتوانند یک اتساع رگی در شریان پایه ای مغز ش را ترمیم کنند، او را تا دمای ۶۰ درجه فارنهایت خنک کردند و بعد هم قلب ش را از کار انداختند. او یک NDEکلاسیک با تمام ویژگی های مثل دیدن جراحی خودش را گزارش کرده است. اما ایراد پم این است که تجربه اش از وقایع جراحی در زمانی که «از نظر بالینی مرده»‌بود رخ نداده و هرچه گزارش می کند، مربوط به پیش یا پس از این زمان است. به علاوه این اتفاق تا مدت ها بعد از رخ داد ش گزارش نشد و گزارش دهنده اش هم یک پزشک مسیحی تبشیری است که دهه ها در تلاش بوده زندگی پس از مرگ را اثبات کند. مخدوش بودن شواهد، بایاس گزارش کننده و موارد دیگر واضح است.

جدید ترین مورد NDE توسط دکتر الکسندر گزارش شد (http://bit.ly/ZpTzGj) که یک جراح مغز و اعصاب هست و ظاهرا فکر می کند صلاحیت نظر دادن درباره تجربه اش را دارد. کتابی که او در این باره نوشت، یکی از پر فروش ترین کتاب های یک دهه اخیر را از صدر به ذیل آورد. نکته جالب این است که این کتاب، «بهشت واقعی است» نوشته یک کودک خردسال است که در ۴ سالگی، یک تجربه NDEداشته است. البته دکتر الکسندر و این پسر از دنیای پس از مرگ کاملا متفاوتی حرف می زنند. مثلا دکتر الکسندر هیچ حرفی از عیسی مسیح سوار بر اسب نمی زند و نمی گوید که در بهشت هم کودکان بایستی مشق بنویسند.

بعد از خواندن کتاب دکتر الکسندر، می توانم بگویم که انتقادم به دکتر کاملا به جا بوده است ولی کتاب او بسیار جالب است. البته نه از آن نظر که دکتر فکر می کنند. به علاوه من متهم شده ام که حاضر به مناظره با او نشده ام. این واقعیت ندارد بلکه تنها دعوت یک مجری پادکست پاراسایکولوژی را که بسیار آزاردهنده است رد کردم. از مناظره با دکتر الکسندر استقبال می کنم.
همانطور که نوشتم، استقبالی که از دکتر الکسندر شد نشاندهنده برداشت نادرست عامه از اتوریته علمی است. بسیاری فکر می کنند که من قانون بازی را عوض کرده ام و به نظر «دکتر» اهمیت نمی دهم. «می بینید،حتی نظر یک جراح اعصاب هم برای خداناباوران بنیادگرای مادی گرایی چون سم هریس کافی نیست.» ظاهرا برای بعضی درک این موضوع که نورساینتیست با جراح اعصاب یکی نیست آسان نبوده.
در مناظره علمی، تعداد دکترا هایی که یک فرد گرفته معیار صحت ادعایش نیست. تنها معیاری نادقیق است از اینکه از چه چیز هایی خبر دارد و از چه چیزهایی نه. اگر او از تجربه هایش نتایج منطقی گرفته بود نیازی نبود نوروساینتیست یا جراح اعصاب یا معدن چی باشد. مشکل اینجاست که او به مانند یک دانشمند فکر نمی کند و بنابراین نیم دو جین نوبل هم او را از انتقاد مصون نمی کند.
تفاوت میان نوروساینتیست و جراح اعصاب چندان دشوار نیست توضیح اش. اگر به یک نوروساینتیست یک مته بدهید تا مغز انسان را جراحی بکند نتایج فاجعه بار است. کار دکتر الکسندر هم همینطور بوده است. در کتاب اش بسیاری اشتباهات فاحش می کند که البته خیلی مهم نیستند. مثلا تعداد نورون های داخل مغز را یک دهم رقم واقعی نوشته است. اما در موارد دیگر،‌اشتباهات ش کاملا به نتیجه گیری ها مرتبط است.اگر این کتاب توسط میلیون ها نفر خوانده نمی شد و باور نمی شد اصلا دلیلی نداشت آن را جدی گرفت.

برای اثبات NDE دو راه وجود دارد.راه اول این است که نشان بدهیم فرد در زمان تجربه این اتفاقات مغز اش از کار افتاده بوده. راه دیگر این است که نشان بدهیم فرد اطلاعاتی درباره دنیا بدست آورده که از کارکرد مغز اش مجزا بوده اگرچه این بسیار سخت است بدون از کار انداختن مغز. الکسندر در گزارش اش راه اول را انتخاب کرده است. با این حال به نظر می رسد که در کتابش و در پاسخ اش به انتقاد من کاملا از اینکه چه چیزی، سندی قابل قبول برای این ادعا هست عاجز است. او مرتب می گوید که مغزش به استناد سی تی اسکن ها کاملا خاموش شده (سی تی اسکن نمی تواند فعالیت مغزی را اندازه بگیرد) و مرتب تکرار می کنند که نوع مننژیتی که دچارش شده بسیار نادر است. پاسخ این است که او هیچ مدرکی نشان نمی دهد که اثبات کند در زمان این تجربه ها مغز او از کار افتاده بوده.
او می گوید که تجربه اش نشان می دهد که آگاهی با مرگ به پایان نمی رسد و تجربه زندگی بعد از مرگ هم ادامه دارد. از این گذشته، این زندگی زیر نظر خدای متعال است که ما را دوست دارد و درباره اینکه ما نهایتا قرار است به کجا برویم هم نظر دارد.

همین موضوع که الکسندر به یاد می آورد که NDE ش چه بوده نشان می دهد که مغز او فعال بوده چون برای به خاطر سپردن، مدار های مغزی حافظه می بایست فعال باشند. در غیر اینصورت چطور می تواند به یاد بیاورد که چه اتفاقی افتاده؟ من متعجب نخواهم شد اگر بشنوم که او فکر می کند خاطرات NDEش جایی خارج از مغز ش ذخیره شده. جایی میان لینچ برگ در ویرجینیا و بهشت. ظاهرا او یک دیدگاه بسیار غریب درباره مغز دارد:
مغز مثل یک فیلتر است که آگاهی بزرگتر و غیر فیزیکی که همه ما داریم را تبدیل به یک آگاهی فیزیکی برای مدتی که در این دنیای فانی هستیم تبدیل می کند.

هر کسی که بخواهد به مانند یک نوروساینتسیت فکر کند میتواند مشکلات این گزاره را ببیند. اگر کارکرد مغز، کاهش تجربه ما هست، اگر بخش هایی از مغز آسیب ببیند، قابلیت های ما می بایست *افزایش* پیدا بکند. اگر بتوانیم قابلیت سخن گفتن را حفظ بکنیم، هرچه بیشتر آسیب بزنیم، احتمالا قابلیت های بیشتری آشکار می کنیم. مثلا چند ضربه چکش یا گلوله ای که جای درستی قرار بگیرد، احتمالا یک انسان کند ذهن را تبدیل به یک نابغه هنری یا ادبی می کند. آیا این دنیایی ست که ما در آن زندگی می کنیم؟

در کتاب، دکتر الکسندر ظاهرا از شیوه دوم هم به اثبات می پردازد البته بسیاری از ادعاهایش را می بایست به دانشمندان سده های آتی واگذار کند تا اثبات یا رد بکنند.

«در تجربه ام من به گونه های حیات متفاوتی برخوردم. دنیاهای فراوان دیگری وجود دارد که در ابعاد دیگر وجود دارند. برای تجربه شان می بایست به آنها وارد شد. علت و معلولی در این دنیاها هم وجود دارد ولی از حیطه فهم ما خارج است.زمان و مکان ما به شکلی پیچیده به آن دنیاها بافته شده است. آنچه یاد گرفتم را کسی به من نیاموخت بلکه خودم مستقیما تجربه کردم. بیشترش را با وضوح بیاد می آورم همانطور که موضوعات پزشکی را که در مدرسه طب آموختم به یاد می آورم.

این چیزهای عظیم که او آموخته و هرگز فراموش نخواهد کرد البته چندان مورد بحث قرار نمی گیرند. مهم ترین بخش ش، رنگ و بویی به شدت مسیحی دارد:

«شما مورد محبت و علاقه خدا هستید. برای همیشه. از هیچ چیزی ترس نداشته باشید. هیچ اشتباهی نمی توانید بکنید».

سادگی بیش از حد این گزاره، نه تنها دانشمندان را به هیجان نمی آورد بلکه شاگردان بودا یا آدوایتا ونداتا هم آنها را بسیار تهی می یابند (چون خودشان مفاهیمی عمیق تر دارند). اینکه او از ان جهان، تنها تکرار طوطی وار حرف های مسیحیت درباره لزوم وجود شر در این دنیا را برای امکان اراده آزاد را به ارمغان آورده، ادعایش را بسیار محلی و مختص به مسیحیت می کند.
لازم نیست کتاب دکتر را بخوانید تا همه مدعایش را بشنوید بلکه این ویدیو ۶ دقیقه ای را مشاهده کنید. او در این ویدیو به قله های بی صداقتی صعود می کند.از این گذشته او می گوید که ماه ها وقت صرف کرده تا مهم ترین تجربه اش که اثبات زندگی پس از مرگ هست را یعنی پرواز بروی بال یک پروانه کنار یک دختر خانم زیبا را در طول ماه ها بدست آورده. از این بهتر نمی شود یک خاطره را مخدوش کرد که مرتب با آن ور رفت و درباره اش فکر کرد و درباره اش نوشت و بازنویسی کرد.
او که یک خواهر دوقلو که هیچ وقت ندیده بود داشته که پیش از تجربه اش فوت شده بود و وقتی عکس ش را بعدا دید به این نتیجه رسید که این خانم زیبا خواهرش بوده. اثبات این که او همین شخص بوده این ست که مادر و پدرش می گویند این دختر خانم همیشه خیلی دوست داشتنی بوده!

همانطور که در نقد اولیه ام به الکسندر نوشتم، من بیشتر عمرم را صرف همین تجربه ها کرده ام بدون اینکه بمیرم یا مننژیت بگیرم و می توانم از روی تجربه بگویم که بسیاری تجربه های مشابه وجود دارد که باعث می شود فرد فکر بکند که با ماورا تماس گرفته است. مثلا زمانی که قرار بود به تبت بروم تا با یک مرشد روبرو بشوم یک رویا دیدم که در آن، این مرشد را ملاقات کردم و او پرسش هایی از من کرد که در آن نکاتی گفته شد که بعدا متوجه شدم درست است. اولا اینکه من این مرشد را هیچ وقت ملاقات نکرده بودم و عکسی از او ندیده بودم و چون اینترنت هم وجود نداشت، بسیار جالب تر بود که پیش از دیدن ش، او را در رویا ببینم.
اما او از من پرسید که کیستی؟من نامم را گفتم و او ظاهرا به دنبال پاسخ دیگری بود. دوباره پرسید من پاسخی نداشتم و نهایتا وقتی با نگاه نافذش با انگشت به من اشاره می کرد پرسید و من پاسخ ندادم، انگشت ش را به سمت چپ من نشانه رفت و گفت کیستی. من مطمئن بودم که تنها هستیم. وقتی به فضای خالی اشاره کرد من متوجه شدم که منظورش این است که ما، به عنوان یک تجربه گر واقعیت نیستیم بلکه خود واقعیت ایم. آگاهی خارج از ما وجود ندارد و هر آنچه اتفاق می افتد آگاهی ماست نه اینکه ما در حال تجربه اش به عنوان موجودی بسیط و مستقل باشیم. اینگونه بود که لاما به من نشان داد که «من» یک توهم است.
وقتی بالاخره او را در حالی که به صدها شاگرد ش دستور می داد ملاقات کردم، متوجه شدم که واقعا شبیه رویایم هست. البته بسیار اغواکننده است که فکر کنی یک جور فراخوانی فراشخصیتی صرفا برای من تدارک دیده شده ولی همین جذابیت این باور باعث می شود که معیار ما برای پذیرش یک ادعا بالا برود نه اینکه پایین بیاید. در آن موقع من آموزش در نوروساینس ندیده بودم تنها می دانستم که ذهن ما با ما بازی می کند. آیا ذهن من به دقت به یاد آورده یا دارد من را بازی می دهد؟ به علاوه من در سفر هایم افراد زیادی را دیده بودم که فعالانه دوست داشتند با این تجربه ها قانع بشوند و من دوست نداشتم شبیه آنها باشم. بنابراین نتیجه گرفتم که او واقعا در رویای من حاضر نشده و هرگز این را شاهد ماورا الطبیعه نگرفتم.
تجربه من را با دکتر الکسندر مقایسه کنید. هر دوی ما یک چهره آشنا دیدیم. من نتیجه گرفتم که نمی توانم با ذهن بازی دهنده ام اعتماد کنم. دکتر می گوید بزرگترین حقیقت دنیا را کشف کرده است.

این خود بهشته!


سم هریس

روزی روزگاری یک جراح مغز به نام ابن الکسندر دچار یک مورد مننژیت باکتریال وخیم شد و به کما رفت. وقتی که بی جان بروی تخت افتاده بود، چیزهایی شنید و دید که سرنوشت خودش و ما را عوض خواهد کرد. بنا به ادعای نشریه نیوزویک، تجربه الکسندر نشان می دهد که هوشیاری مستقل از مغز است و مرگ به عنوان پایان کار، یک توهم است. پس از آن، یک جهان پر زرق و برق با عزیزان سفرکرده مان و فرشتگان و ابر ها و دختران در لباس های محلی در انتظار ماست. فهم کنونی ما از ذهن آدمی، «در مقابل پاهای ما خرد شده». دکتر می گوید اتفاقی که برایش افتاد باعث شد که تصمیم بگیرد همه زندگی را صرف اثبات این بکند که ما بسیار فراتر از مغز مان هستیم.

خوب من قصد دارم امروز صبح ام را صرف این کنم که مانع زور زدن دکتر بشوم. این مقاله، سندی باستانی است که باعث شرمندگی نوادگان ما خواهد شد. تنها تصویر روی جلد، بیش از آنچه ادیتور ها قصدش را داشته اند برای آیندگان حرف خواهد داشت: واماندگی ژورنالیسم، ورشگستکی فکری مذهب و سرسختی اش، اشتباه شایع ما در فهم قیمومیت دانش. این مقاله معادل یک مجسمه چوبین قرن چهاردهمی ست که کار کیمیاگران و جنجگویان صلیبی و پیشگویان را تجسم کرده است.امید من این است که آیندگان بدانند که بعضی از اجدادشان از خجالت صورت شان سرخ شده بود.

همچنان که بسیاری از شما می دانید من به تجربه های «معنوی» که الکسندر توصیف می کند علاقه مند هستم. بر خلاف بسیاری از خداناباوران، من تجربه سوبجتکیو را به رسمیت می شناسم، یعنی من فکر نمی کنم هر کسی که می گوید یک فرشته دیده یا تجربه خارج از جسم داشته یا با هستی یکی شده، مریض یا دروغگو است. من خودم چنین تجربه هایی را با مدیتیشن و در رویای روشن با کمک روانگردان ها داشته ام. من می دانم که تغییرات زیادی در محتوای هوشیاری می شود داد.

و بر خلاف بسیاری از نوروساینتیست ها و فلاسفه من درباره نسبت هوشیاری و دنیای فیزیکی، موضع نمی دانم دارم. البته شواهد بسیار خوبی وجود دارد که نشان می دهد هوشیاری، همچون دیگر اجزای ذهن آدمی، نتیجه فعالیت مغز است. ولی ما نمی دانیم این پدید آمدن هوشیاری چطور معجزه آسا رخ داده. حتی اگر جدایی هوشیاری از مغز انسان میسر باشد (آنطور که سن اگوستین دوست داشت) جهان بینی من تغییر نمی کند. من می دانم که ما درباره هوشیاری نمی دانیم و چیزهایی که من درباره هستی یا نادرستی باور های مذهبی می دانم الزام نمی کند که من چنین چیزی را انکار کنم. بنابراین، با اینکه من در مقابل مدعیات مذهبی رحم و بخشش ندارم، ولی دشمنی خاصی با ادعاهای از جنس ادعای دکتر ندارم. ذهن من باز است (واقعا باز است).

ولی روایت الکسندر بسیار بد است، به قدری استدلال های کاهلانه و جانبدارانه است که اگر بروی جلد یک مجله مهم نبود، نیازی به توجه کردن به آن نبود.او همچنین کتابی درباره این تجربه پس از مرگ اش در انتظار چاپ دارد که بی شک تبدیل به یک پرفروش خواهد شد.

اما هر چیزی به وقت خودش. اول مقاله الکسندر را بخوانید. با خواندن ش متوجه می شوید که دکتر، قربانی مسیحیت به سبک امریکایی ست، چون علی رغم اینکه خودش را تا پیش از حادثه یک ناباور معرفی می کند، می گوید:

اگرچه من خودم را یک مسیحی مومن می دانستم، ولی بیشتر مسیحی اسمی بودم تا اینکه واقعا اعتقاد داشته باشم. من با کسانی که فکر می کردند عیسی مسیح بیش تر از صرفا یک انسان خوب که مورد ظلم دیگران واقع شده بوده است، مشکل نداشتم. من با کسانی که دوست داشتند باور کنند که جایی در آن بیرون، خدایی ست که ما را بی قید و شرط دوست دارد هم دردی می کردم. در واقع به اینکه می توانند در پناه چنین عقایدی، حس امنیت کنند برایم حسادت بار بود. اما به عنوان یک دانشمند می دانستم که نبایستی به این چیزهای باور داشته باشم.

 

اینکه «مسیحی مومن» «بدون داشتن ایمان» دقیقا چیست مشخص نمی شود ولی خداناباوران از اینکه تربیت دینی اش حریف شکاکیت علمی ش نمی شود اصلا شگفت زده نمی شوند. بیشتر ما در اطراف «خداناباوران سابق»ی (همچون فرنسیس کالینز) بوده ایم که حسرت دایمی ایمان داشتن را خورده اند و تمنای این نوازش عاطفی مذهب را آزمندانه داشته اند و بر لبه ایمان چندان وقت گذرانده اند که با کوچکترین نسیمی به داخل مغاک مذهب افتاده اند. برای فرنسیس کالینز، بینه ای که وجود تثلیت مسیحی را اثبات و زندگی بعد از مرگ را بی شک کرد، یک آبشار یخزده بود. برای الکسندر، ظاهرا سواری بر بالهای پروانه ای ناشی از مصرف روانگردان ها بوده. در هر صورت ، آنچه مورد اعتراض است نه فهم زیبایی بلکه نبود مطلق هر گونه جدیت روشنفکرانه در ترجمه وقایع است.

به ادعای الکسندر، همه آنچه تجربه کرده در زمانی رخ داده که بخش عالی مخ «کاملا خاموش» بوده و هیچ گونه فعالیتی نداشته است. شواهد اینکه او در تمام این مدت از نظر مغزی خاموش بوده نه فقط ناکافی است بلکه نشان می دهد او چیزی درباره مغز نمی داند. شاید او حرف های خوبش را برای کتابش نگاه داشته اگرچه با توجه به مصاحبه یک ساعته آنلاینی که از او گوش کردم بعید به نظر می رسد. ادعای او این است که عدم فعالیت مغزی او از «شدت و مدت بیماری مننژیت اش و درگیری فراگیر مغز اش که بوسیله تصاویر سی تی اسکن و معاینات عصبی اثبات شده» اثبات می شود. ظاهرا ادیتور های نیوزویک، این حرف ها را معادل نوروساینس می دانند.

مشکل اما اینجاست که سی تی اسکن و معاینات بالینی ، نمی تواند فعالیت عصبی را چه در مغز و چه در جاهای دیگر را ثبت کند. او هیچ شاهدی از روش های ثبت «کارکرد» مغز همچون fMRI, PET, EEG بدست نمی دهدو ظاهرا حتی نمی داند که اینها شواهدی است که می بایست برای ادعایش ارایه کند. از آنجا که قشر مخ الکسندر اکنون کار می کند (هر چه نباشد یک کتاب نوشته است) بنابراین نمی تواند مدعی باشد که آسیب به قشر مخ اش «فراگیر» بوده است، و الا در حقیقت دارد می گوید که قشر مخ اش یک بار نابود شده و دوباره رشد کرده. در هر صورت، کما با توقف کامل فعالیت های مغزی همراه نیست. و تا آنجا که می دانم، هیچ کسی مدعی نیست که هوشیاری صرفا معادل فعالیت قشر مخ است. فرضیات نادرست الکسندر به سرعت پر شمار می شوند. چرا او از نادرستی این فرضیات آگاه نیست؟ او هر چه نباشد یک جراح اعصاب است که به کما رفته و حالا دارد برای ما از تجربه ای شیرین با فرشتگان، همان زمان که مغز اش کاملا خاموش شده بوده حرف می زند. حتی به فرض که واقعا مغز ش کاملا خاموش شده بوده باشد (ادعایی که بسیار پذیرفتن اش دشوار است) او از کجا می تواند اثبات کند که این رویاها را درست در زمانی که مغزش شروع به کار کرده ندیده است؟

می بایست اعتراف کنم ادعاهای الکسندر به قدری غیرعلمی است که من به مغز خودم شک کردم. من برای اطمینان مجبور شدم که به مارک کوهن که در دانشگاه UCLA کرسی استادی در دپارتمان های روانپزشکی و تصویربرداری عصبی، نورولوژی، رادیولوژی، بیومهندس دارد و سرپرست تز من هست مراجعه کنم. این نظر اوست:

 

این برداشت شاعرانه از تجربه (الکسندر) هیچ استناد علمی ندارد. همانطور که نوشتی کما معادل «خاموشی قشر مخ» یا «خاموشی فعالیت های عالی مغز» نیست. اینها تعاریف مرگ مغزی هستند که صد در صد مرگ بار است. مقاله های علمی بسیار خوبی هست که لینک شان را برایت می فرستم تا درباره تعریف کما بخوانی. ما از نتایج نوار مغزی اش خبری نداریم ولی فعالیت امواج الفا در کما شایع است. اما در عین حال می توان یک نوار مغزی کاملا بی حرکت داشت. نواز مغزی بی حرکت حتی در وضعیتی که فعالیت مغزی در حال رخ دادن هم هست هم ممکن است، مشروط بر اینکه این فعالیت سینکرون نباشد. صدها مقاله درباره این موضوع نگاشته شده است.

همانطور که خودت می دانی این حقیقت جویی به حکم «من می گویم» است. با این وجود جراحان اعصاب دانش چندانی درباره فعالیت مغزی ندارند. دکتر الکسندر مغز ها را باز می کند و نمی داند داخل شان چه خبر است. می گوید «هیچ توضیح علمی وجود ندارد که وقتی که مغز من کاملا خاموش شده بود، چطور من درونی ام صحیح و سالم به زندگی ادامه می داد. وقتی که اعصاب میکروب زده من از فعالیت باز ایستاده بودند، هوشیاری مجزا از مغز من…» این درست است، دانش نمی تواند هوشیاری مجزا از مغز را توضیح بدهد. اصلا دانش نمی تواند هوشیاری را توضیح بدهد. اما در این مورد محتاطانه تر است که ایده وجود هوشیاری در غیاب فعالیت مغزی را رد بکنیم. یا مغز او وقتی این رویاها را می دیده فعال بوده یا اینکه اینها نتیجه سرهم بندی هایی ست که مغز او در حالت کم فعالیتی کما ساخته.

گزارشات فراوانی از به یاد آوردن رویا در زمانی که افراد در کما بوده اند وجود دارد. مشکل این گزارشات ناهماهنگ بودن شان است و به هر حال، گزارش دکتر الکسندر به هیچ وجه یگانه نیست.

 

خوب ظاهرا مغز من کاملا از کار نیافتاده بود. اما مشکلات بیشتری با روایت الکسندر وجود دارد. او نه فقط از دانش مغز بی خبر است بلکه ظاهرا از گزارش های مشابه هم خبری ندارد. در مصاحبه انلاین اش درباره گفتگوهایش با شکاکین می گوید:

 

فکر می کنم همیشه می توان گفت «خوب مغز تو این قدری فعالیت می کرده تا هوشیاری را ایجاد بکند و دوباره به وضعیت بیماری ش بر می گشته» که به نظر من اصلا منطقی نیست. به خصوص که آن وضعیت بسیار شفاف و واقعی بود. اصلا شبیه وضعیت هایی که روانگردان ها ایجاد می کنند نبود. خیلی ها به من می گویند «اوه اینی که تعریف کردی مثل یک تجربه با داروی DMTاست» یا می گویند «به نظر اثر کتامین می آید». اصلا اینطور نیست. حتی نزدیک هم نیست.

آنها نمی توانند شفافیت و میزان ارتباط برقرار کردن من را با آنچه از ارتباط برقرار کردن با ارواح رفتگان ام به دست آوردم توضیح بدهند.

 

شبیه نیست؟ توصیف او از تجربه اش این قدر شبیه به DMT است که تشخیص اش از آن دشوار است. این روایت او از زندگی پس از مرگ است:

 

من یک ذره بروی بال های یک پروانه بودم. میلیون ها پروانه دیگر هم بودند. ما از میان شکوفه ها و برگ ها پرواز می کردیم و آنها به هوا بر می خواستند. آبشارها،  برکه ها، رنگ های توصیف ناپذیر، بر فراز همه اینها نوری نقره ای طلایی رنگ که از داخل ش چکاوک ها پایین می آمدند. زیبایی توصیف ناپذیرشان. من بعدا آنها را فرشته نام گذاشتم که فکر می کنم توصیفی دقیق بود.

بعد ما از این جهان بیرون رفتیم. یادم می آید همه چیز در حال کوچک شدن بود و حس می کردم هوشیاری من در یک خلا تاریک بی نهایت است. بسیار تسلی بخش بود و وسعت بی نهایت همانطور که می توانید حدس بزنید، قابل وصف نیست. من در حضور روحانیتی بودم که با اینکه نمی توانم توصیف ش کنم،  نور اعلا بود.

به من گفتند که چیزهای زیادی به من نشان خواهند داد. در واقع دنیاهای موازی را به صورت یک توپ کاغذی به شدت پیچیده به من نشان دادند و من می آموختم.بخشی از آموزش من این بود که به آنچه به من نشان می دهند بپیوندم.

ولی بعد خود را می یافتم و مفهموم زمان با اینجا فرق می کند. از آنجا به زمان/مکان های اینجا دسترسی ساده است و به همین دلیل این خاطرات برای من فهم بسیاری شان دشوار است چون ما همیشه سعی می کنیم ترتیب زمانی وقایع را کشف کنیم. در آنجا جواب نمی داد.

 

همه آنچه الکسندر درباره تجربه اش می گوید، حتی آنها که من در اینجا نیاوردم، دقیقا توسط کسانی که تجربه روانگردان DMTرا دارند گزارش شده است. شباهت ها غیرقابل انکارند. ترنس مک کنای فقید تجربه اش با DMT را اینطور توصیف می کند:

 

تحت تاثیر این دارو، دنیا تبدیل به یک مارپیچ عربی می شود، یک قصر و حتی یک جواهر مریخی. سرشار از انگیزش هایی که حفره های ذهن را با حیرت غیر قابل توصیف پر می کنند. رنگ ها و حس حقیقت گشایی رموز وجه غالب تجربه اند. یک حس بی زمانی و حس تجربه بچگی و تخیل و تخیل. به خدمت یک سفیر از فضا آمده رسیدن است. در میانه این تجربه، ظاهرا در پایان تاریخ بشر، ای-آن دروازه هایی محافظ است که بی شک بروی خلای بی پایان فضا گشوده خواهند شد.

ای-آن همانطور که هراکلیتوس به خوبی توصیف کرده، کودکی در حال بازی کردن با توپ های رنگی است. بسیاری موجودات تخیلی در آن وضعیت رخ می نمایند، غول بچه ها، اجنه ماشینی خود تغییر کننده که از فضا آمده اند. آیا آنها کودکانی هستند که تقدیر شان پدرخواندگی انسان هست؟ حس آدمی این است که دارد وارد یک زیست بوم ارواح می شود که در زیر آنچه ما مرگ می نامیم جریان دارد. من نمی دانم.  آیا انها ساخته های مصنوعی از خودمان هستند که به شکل دیگری رخ می نمایند؟ آیا آنها اجنه ای هستند که از زمان از دست دادن معصومیت کودکانه مان گم شان کرده ایم؟ داستانی شگفت آور روایت می شود که الهامی فراتر از وحشی ترین رویاهای ما با خود دارد. اینجا قلمرویی است که از عجیب ترین تخیلات ما هم غریب تر است. رمزگونگی همین جا، بی دست خوردگی،  همانقدر بکر برای ما که برای اجداد مان در پانزده هزار سال پیش. موجودات تریپتامینی، زبانی جدید را به ما هدیه می دهند، با صداهای مرواریدی برایمان می خوانند و باران به صورت گلبرگ های رنگی نزول می کند و در هوا چون آهن گداخته عبور می کند تا تبدیل به اسباب بازی بشود، همچون هدایایی که خدایان به فرزندان شان می دهند. حس ارتباط داشتن عاطفی شدید و هراسناک است. حقایقی بر ملا شده واقعی اند و اگر هرگز کاملا عیان بشوند سنگ بروی سنگ در این جهان فانی ما بند نخواهد شد.

اینجا دنیای یوفوهای از زحل امده نیست که از فراز تپه ها قابل رصد باشد. اینها سرودخوانی های شکوه اتلنتیس نیست که از دیوانگان بنگی امریکایی برخواسته باشد. DMT یک توهم دروغین ما نیست. من باور دارم آنچه در حضورش حس می کنیم، حقیقت است. یک بعد دیگر است. هراسناک، تخیل برانگیز و تغییر دهنده. ما می بایست متخصصین نترس مان را بفرستیم تا این زمین را مورد تفحص قرار بدهند و برایمان از حقیقت بگویند.

(ترنس مک کنا، غذای خدایان)

 

الکسندر مدعی است که مغز آلوده به باکتری اش نمی توانسته این رویت های «شدید» «فوق واقعی» «بسیار زیبا» و «بیش از حد درگیر کننده» و عمیقا مهم را از خود در آورده باشد چون حتی مغز سالم هم از انجام اش عاجز است. همینطور به نظر می رسد باور دارد که این رویا ها نمی توانسته در زمان هایی ساخته شده باشد که قشر مخ اش برای لحظاتی به فعالیت پرداخته، با اینکه خود این تجربه ها، فاقد زمان بوده اند.واضح است که او هیچ درباره مغز کسانی که مواد روانگردان مصرف می کنند نمی داند. همینطور او نمی داند که تجربه هایی از آن چه مک کنا توصیف می کنند اگرچه به نظر طولانی می آیند ولی نیازمند زمانی بسیار کوتاه برای رخ دادن هستند. بر خلاف LSD و دیگر روانگردان های طولانی اثر، DMT اثری تنها در حد دقایق دارد. الکسندر برای تجربه همه آنچه توصیف می کند تنها نیازمند چند دقیقه بوده است.

آیا الکسندر می داند که DMT به عنوان یک میانجی عصبی در مغز نرمال هم وجود دارد؟ آیا مغز او در کما، فوران DMT را تجربه کرده است؟ البته این یک گمانه زنی صرف است ولی بسیار بهتر از ادعای «مغزش کاملا خاموش شد» و به روح اش اجازه داد که به ابعاد دیگر سفر کند هست. همانطور که ظاهرا دیگران به او گفته اند، تجربه ای مشابه با کتامین میسر است. این دارو را گهگاه به بیماری که مغز اش دچار آسیب شده به عنوان بیهوش کننده می دهند. آیا الکسندر در زمان بستری اش کتامین دریافت کرده است؟ آیا اصلا به نظرش مهم هست که بداند کتامین مصرف کرده یا نه؟ اینکه روانگردان ها نمی توانند تجربه یگانه اش را توضیح بدهند شگفت آور ترین حرفی است که از زمان برگشتن اش از بهشت زده است. تمامی محققین بر این باورند که چنین ترکیبات دارویی باعث چنین تجربیاتی می شوند و اکثر دانشمندان بر این عقیده اند که تجربه تکرار پذیری که این داروها ایجاد می کنند نشان می دهد که مغز نقشی در تولید این تصاویر خیالی دارد.

باز هم تکرار می کنم که درباره تجربه او هیچ حرفی ندارم. به واقع حیرت آور است. چنین تجربیاتی به ما می گویند ذهن انسان چقدر می تواند خوش باشد. مشکل اینجاست که نتایجی که او از این تجربه اش به عنوان «دانشمند» به دست می دهد بر پایه ناآگاهی اش از حقایق علمی و اشتباهات واضح در استدلال کردن است.

اجازه بدهید بگویم که قطع نظر از اینکه بهشت وجود داشته باشد یا نه، شیوه استدلال کردن الکسندر دقیقا همان چیزی است که یک دانشمند می بایست همیشه وقتی نمی داند درباره چه حرف می زند از آن پرهیز کند. و حرف های او نبایستی مورد توجه مجله ای سابقا مهم قرار بگیرد، اگر که صاحبان مجله می خواهند احترام سابق شان را به دست بیاورند.

 

دورنمای اخلاقی

امروز بعد از تقریبا یک سال، کتاب «دورنمای اخلاقی: چطور دانش می تواند تعیین کننده ارزش های انسانی باشد» را از سم هریس به پایان بردم. می بایست اعتراف کنم بخش عمده این کاهلی بر عهده خودم هست اگرچه نویسنده هم با دادن لکچرهای رنگارنگ و توضیح بخش هایی از کتاب در کنفرانس ها و مناظره ها، کمک چندانی به افزایش میل ام برای پایان بردن اش نکرد، با این حال می بایست بگویم که کتاب، بسیار بیشتر از ارایه خود سم هریس مثلا در TED است.

نویسنده، یکی از چهار چهره برجسته جریان نو-الحادی (new atheism) است که ابتدا طنز گونه به «چهار اسب سوار» معروف شدند (دلیل ش شرکت در یک گفتگوی ۲ ساعته با دنیل دنت، ریچارد داوکینز و کریستوفر هیچنز بود و اشاره اش به یک داستان بسیار معروف اخلاقی منبعث از انجیل با نام چهار اسب آخرالزمان است). او که در حال حاضر مشغول تحقیق بروی مغز انسان و دارای مدرک دکترای نوروساینس است و همین طور پایه گذار بنیاد Project Reason است، پیشتر کتاب های به شدت بحث برانگیز علیه هر دو دین اصلی ابراهیمی با نام «پایان ایمان» (انتقاد به بنیادگرایی اسلامی و گریزناپذیر بودن نبرد با اسلام) و «نامه ای به ملتی مسیحی» (جزوه ای صد صفحه ای در انتقادی رادیکال به مردم ایالات متحده به عنوان مردمی با اکثریت مسیحی) منتشر کرده بود که هر دو در لیست پرفروش های نیویورک تایمز قرار داشتند. این کتاب ها بود که او را به جمع سه نفره اضافه کرد و از این نظر، او جوانترین عضو گروه و صدالبته جالب ترین است: او پایان نامه دکترایش را به قدری طول داد که در جلسه ای که در دانشگاه اش سخنرانی می کرد ریاست دانشکده به کنایه گفت او قول داده امسال به اتمام اش برساند، همین طور او مدت ۶ سال گیاهخوار بوده ولی متوجه شده که نمی تواند بدون خوردن پروتئین حیوانی درست فکر کند، یا این موضوع که چیزی حدود ۴ سال را در میان مانک های بودیست و انواع میستیک ها گذرانده تا وجه «روحانی» انسان را بیشتر بکاود.

انتشار دورنمای اخلاقی اما به واقع گامی بسیار بلند، حتی برای نویسنده ای پرسروصدا همچون سم هریس است.هریس تا پیش از این، تنها انرژی اش را معطوف به عامه مردم و مقامات دولتی کرده بود و با نشان دادن بی منطقی ها و باورهای غلط تلاش داشته تا منطق را بر صدر امور بنشاند. حال، او ادعای بسیار گزاف در مقابل خواننده قرار می دهد: او می گوید بر خلاف تصور اکثریت جامعه علمی، و جمیع فلاسفه قدیم و جدید، اختلاف انداختن میان واقعیات (facts) و ارزش ها(values) از اساس اشتباه است. او اشاره به مقاله ای از معتبرترین نشریه علمی ، نیچر، می کند که در آن ادیتور ها نوشته بودند که تلاش برای استخراج باید ها و نباید ها از یافته های علمی عبث و بلکه غلط است. هدف این کتاب، این بار درسخوانده های به ظاهر همنظر با هریس اند.

استراتژی هریس البته حمله مستقیم است، او می گوید این حرف در خوشبینانه ترین حالت، ساده لوحانه است. او می گوید که ارزش ها، منتج از نوع نگاه ما به دنیاست و چون این نگاه میان همه انسان ها مشترک نیست، نیازمند به داشتن یک نگاه بی طرفانه برای تفسیر درست و غلط هستیم. او از این جهت، یک نمودار فرضی سه بعدی ترسیم می کند که قله های آن را به قله های بهروزی انسانی مرتبط می کند و قعر ها را زجر انسانی تجسم می کند. او سپس ادعایی ساده می کند: اگر کسی بگوید که در این نمای سه بعدی، تمام تلاش ما می بایست حرکت از این قعر ها به قله ها،‌برای تعداد هرچه بیشتری از انسان ها باشیم، چطور می توانید با او مخالف باشید. اگر فکر می کنید هریس آماده شنیدن انتقاداتی از جنس اینکه: چه کسی تعیین خواهد کرد چه چیزی ارزش است؟ یا «بی طرفی علمی» تنها یک توهم است! نبوده، سخت در اشتباهید، او خود را آماده شنیدن تمامی اینها کرده است و سخت است به ضد-استدلالی فکر کنید که او در کتاب نگنجانده باشد.

به طور مثال، او می گوید که در کنفرانسی با یکی از ۱۳ نفری که در کمیته عالی اخلاق سلامت پرزیدنت ایالات متحده حضور دارد نشسته بوده و وقتی سرسختی او را برای به رسمیت شناختن باورهای مذهبی یا فرهنگی مردم ، پیش از سلامتی واقعی افراد می بیند، سئوالی ساده مطرح می کند، او می پرسد: فرض کنید اقلیتی در امریکا زندگی می کنند که مطابق باور مذهبی شان و دستورات دینی شان، سومین فرزند ایشان نباید بینایی داشته باشد، مثلا در کتاب مذهبی شان نوشته «باشد که سومین خلف، در تاریکی قدم بگذارد»، آیا این افراد حق دارند بچه شان را کور کنند؟ پاسخ این مقام علمی و سیاسی وحشت آفرین است: باید ببینیم دلیل این باور شان چیست؟ وقتی هریس اصرار می کند که آنها هیچ دلیلی به جز پیروی از دین و مذهب شان ندارند، پاسخ این خانم حتی هراسناک تر می شود: بنابراین به عنوان دولت ما هیچ حقی در مداخله یا قضاوت کردن ایشان نداریم! هریس تاکید می کند که این خانم، شخصیت علمی بسیار برجسته ایست و صدالبته که از نظر مدرک علمی شاید شایسته ترین فرد برای حضور در این کمیته حساس، با این حال وقتی به تصمیم گیری درباره ساده ترین امور اخلاقی می رسیم، به نظر می رسد برای او هیچ چیزی نزول اخلاقی محسوب نمی شود.

هریس در ادامه به مطالب متنوعی از جمله اخلاقیات و نحوه کسب آن، رفتارشناسی ما انسان ها، دلایل نوع دوستی انسان ها، و طیف گسترده ای از یافته های اخیر علمی می پردازد. اودر خلال کتاب، سئوال های اخلاقی چالش برانگیزی می پرسد که هر کدام، اگرچه امروز شاید بی ربط به نظر برسند، ولی از دشوارترین ها هستند: به عنوان موجوداتی اخلاق گرا، ما همواره در صدد کاهش دادن رنج و آلام هستیم، اما آیا کاهش دادن همه رنج ها مطلوب اند؟ او می پرسد اگر قرصی اختراع شده باشد که با خوردن یک دانه اش، تمام رنج و افسردگی انسان آنی حذف بشود، آیا درست ست که آن را به مادری که فرزند اش را امروز از دست داده است بدهیم؟ دشواری این پرسش ها که تعدادشان هم کم نیست در کتاب برای مشغول نگاه داشتن ذهن خواننده تا زمانی قابل توجه کافی ست.

در بخشی دیگر هریس می نویسد که وقتی می خواهیم درباره بهروزی نوع بشر سخن بگوییم، لاجرم به این حقیقت بر می خوریم که بعضی نظرات و آرا، اصلا به حساب نمی آیند: او مثالی از قاتلی سریالی می زند که ۱۷ کودک را مورد تجاوز قرار داد و اجساد شان را مثله کرد و با خود حمل می کرده، اگر از او سئوال کنیم بهروزی ات در چیست، او بی شک پاسخ می دهد که آزاد باشد تا هرچقدر بیشتر بکشد و بدرد. اگر فکر می کنید که او از استدلالی معیوب استفاده می کند تا بحث تعیین اخلاقیات را به گروگان بگیرید ، باز هم اشتباه می کنید: مطابق آمار، نرخ بیماران اجتماعی و ضد اجتماعی ها (pyschopaths and sociopaths) در جوامع مختلف بین ۱ تا ۵ درصد است! به قول خودش در طول روز از هر بیست نفر که می بینید، احتمالا یکی شان این چنین است. توضیح لازم است که این افراد، به دلیل اینکه از فهم رنج دیگران و قرار دادن خودشان در وضعیت دیگران ناتوان اند، توان همدردی ندارند و از این جهت، اعمالی که از نظر عامه مردم ضداخلاقی ست، در این افراد کمترین واکنشی، حتی در حد تغییرات قابل مشاهده در اسکن مغز هم رخ نمی دهد.

کتاب به واقع یکی از برانگیزاننده ترین نوشته هایی ست که تا به حال خوانده ام، بسیار دشوار است که بتوان برای استدلال هایی که به میان می آيد، ضد-استدلالی تصور کنید و با نتیجه گیری هایی که همگی متناسب با پیش فرض ها و منطقی اند شاید نکته به نکته موافق باشید، با این حال، کاری ست بس دشوار که ایده رادیکال نوشته را قبول کنید. شخصا یک سال اخیر را گاه و بیگاه در حال کلنجار رفتن با این ایده بودم ام: اینکه به جز علم، ما هیچ وسیله ای دیگری برای قضاوت برای بهروزی مان در زندگی نداریم. هریس می گوید که با توجه به پیشرفت های شگفت آوری که در دهه اخیر در مطالعه مغز و نحوه کارکردش به مدد روش هایی از جمله F-MRI حاصل شده، روزی خواهد رسید که ما بتوانیم با قطعیت بگوییم فردی دروغ می گوید یا راست می گوید، و یا تعیین کنیم به واقع بهروزی از چه چیزی نتیجه می شود. بخش هایی از کتاب، اختصاص به موضوعاتی نه چندان مستقیما مرتبط به بحث می رسد و دست کم در یک جا کاملا نامرتبط است. نویسنده همین طور در جاهایی دین باوران را مورد انتقادی قرار می دهد که اگرچه ناموجه نیست، ولی به نظر نمی رسد که مرتبط به خوانندگانی که انتظار می رود پیش زمینه ای علمی داشته باشند باشد.

خواندن این کتاب را به همه توصیه می کنم.

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: